پنجشنبه ۶ شهريور ۱۳۹۳
 
  

ورود به صندوق پست الکترونیکی پارسا
 
شرح مقاله
پرینت با تصویر
 
پرینت بدون تصویر
 

عنوان مقاله : اختلالات دیکته نویسی
مولف مقاله : جناب آقای مرتضی تقدسی
منبع مقاله : (منابع در انتها ذکر شده اند)
دفعات بازدید : 4520
تاريخ مقاله : ۱۳۸۹/۰۷/۲۴
محتوی :  
 

 اختلالات دیکته نویسی

مرتضی تقدسی

 "دیکطه من ظئیفه"

   

مقدّمه:

تعریف املا:

املا به معنی جانشین ساختن صحیح صورت نوشتاری کلمات و حروف به جای صورت آوایی آن هاست.

 

تاریخچه:

از سال 1950 روان شناسان، پزشکان و متخصصان آموزش به گروه خاصی از دانش آموزان و آموزش آنان علاقمند شدند. این گروه ازدانش آموزان از نظر جسمی و مغزی دچار هیچ گونه عارضه مشخصی نیستند، ولی در یادگیری اشکالاتی دارند. متخصصان آموزشی با بسیاری از دانش آموزان مواجه می شوند که دچار اشکال در یادگیری هستند ولی پزشکان هیچ گونه مدرک یا دلیلی از ناهنجاری های عصبی یا ضایعات مغزی در آنها نیافته اند. در حالی که دانش آموزان دیگری هستند که دچار ضایعات مشخص مغزی هستند اما در امر یادگیری با مشکل خاصی مواجه نیستند. لذا به مشکل این دسته از دانش آموزان عنوان نارسایی ویژه در یادگیری اطلاق می کنند که دارای بهره هوشی طبیعی هستند ولی در یادگیری برخی از مهارتها مانند تکلم، خواندن، هجی کردن، نوشتن، حساب کردن، ادراک بینایی، ادراک شنوایی و... دچار اشکال هستند.

اصطلاح دیس گرافی نیز برای کودکانی اطلاق می شود که علی رغم هوش طبیعی، بسیار بد می نویسند. برخی معتقدند که بدنویسی این کودکان معمولا به دلیل عدم هماهنگی حرکتی آنان است اما به هر حال نوشتن باید به عنوان یک عمل پیچیده که شامل رشد ذهنی، مهارتهای حرکتی و بینایی است، در نظر گرفته شود.

با توجه به اینکه معمولا بیان محاوره ای کلمات و نوشتن رسمی آنها در بسیاری از موارد با یکدیگر تطابق ندارد لذا املا نوشتن کار دشواری است.

البته غیبتهای مکرر، فقدان تمرین کافی، آموزش ناکارآمد و… همه در مشکلات املا نویسی موثر است اما این موارد خارج از بحث اختلال املا نویسی است.

 

تعریف مسأله:

بسیاری از دانش آموزان در درس املاء دچار مشکل هستند و بسته به تعداد غلط هایی که مرتکب می شوند، نمرات کمتری دریافت می کنند. معمولاً معلمان و والدین برای اصلاح دیکته ی آنها به راه های زیر متوسل می شوند:

1. به کودک پند و اندرز می دهند و از آنان کوشش بیش تری را طلب می کنند.

2. کودک را تحقیر، سرزنش و مؤاخذه می کنند.

3. به سرزنش و انتقاد از معلم می پردازند.

4. هر کدام از والدین، عضو دیگری از خانواده را مقصر می شمارد.

5. میزان تکالیف خانه و مدرسه را که به نوعی به درس املاء مربوط می‌شود، افزایش می دهند.

6. از کودک می خواهند شکل صحیح کلماتی را که در نوشتن آن مرتکب اشتباه شده است، بارها بنویسد.

7. از دانش آموز می خواهند یک جمله بنویسد و در آن شکل صحیح کلمه‌ای را که در املاء غلط نوشته است، به کار برد.

8. از او می خواهند واژه ی درست مورد نظر یا حرفی از آن واژه را که قبلاً غلط نوشته شده است، با رنگ قرمز یا هر رنگ مشخص دیگری، چند بار بنویسد تا در ذهنش باقی بماند.

کارشناسان علوم تربیتی معتقدند انواع اشتباهاتی که کودک مرتکب می‌شود از یک نوع نیستند تا بتوان با اتخاذ یک روش، همه ی آن اشتباهات را از بین برد و به پیشرفت او اطمینان یافت. برای دست یابی به یک راه حل ساده و امیدوار کننده، بهتر است اشتباهات دیکته ها ی دانش آموز را از روی دفتر دیکته او یادداشت کرد و علت یا علل آن اشتباهات رایافت.

 

 اهداف درس املا در دوره ی ابتدایی:

۱-آموزش نوشتن کلماتی مورد احتیاج دانش آموزان

۲- ارزشیابی از آموخته های دانش آموزان

۳ افزایش خزانه ی لغات دانش آموزان

۴- آموزش شیوه ی نگارش حروف و کلمات

در یادگیری املا سه عامل موثر می باشد :

الف) شنیدن

ب) دیدن و تجسم ذهنی کلمه

ج) نوشتن کلمه

با توجه به این سه عامل زمانی دانش آموز کلمه را به درستی خواهد نوشت که آن کلمه را خوب بشنود و بتواند در ذهن خود آن را تجسم کند و در نهایت کلمه را بنویسد که مراحل آن به شرح ذیل است:

الف) شنیدن کلمه، تشخیص دقیق کلمه، تدارک کلمه

ب) تشخیص کلمه، یادآوری و مجسم ساختن تصاویر و بازشناسی کلمه ی صحیح در ذهن

ج) نوشتن درست کلمه، نوشتن صحیح حروف سازنده ی کلمه ی بازنویسی کلمه و توالی مناسب آنها

به طور خلاصه مدل نگارش کلمات در املا عبارت از ادراک کلمه، بازشناسی کلمه و بازنویسی کلمه هریک از این توالی در مدل، مربوط به یک یا چند فرآیند ذهنی است.

 ادراک کلمه مربوط به حافظه ی شنیداری و تمیز شنیداری است. بازشناسی کلمه مربوط به حافظه ی دیداری و توالی دیداری است. بازنویسی کلمه مربوط به حافظه حرکتی است.

با توجه به مطالب ارایه شده مدل آموزشی املا به شرح زیر معرفی می شود:

بر اين اساس، کلیه ی برنامه های آموزشی املا بایستی به سه رکن آن یعنی ادراک، بازشناسی و بازنویسی توجه کنند.

بررسی نقادانه برنامه ی درسی املا در دوره ی ابتدایی موید این نکته است که برنامه های درسی تنها بر بازنویسی محدود بوده و دو بعد دیگر چندان مورد توجه نیست لذا برنامه های درسی املا از وجه آموزشی به وجه آزمونی تبدیل شده است. برنامه ی درسی مبتنی بر این مدل که هر سه رکن را شامل شود، براساس الگویی معرفی می شود.

 

الگوی برنامه درسی املا:

۱- انتخاب متن املا و نوشتن آن روی تخته ی کلاس و خواندن آن توسط دانش آموزان

۲- پاک کردن متن از تخته و قرائت آن توسط معلم و نوشتن آن توسط دانش آموزان

۳-تصحیح املا به صورت گروهی «توسط خود دانش آموزان»

۴- استخراج فهرست خطاهای دیکته ای

۵- تمرین، توضیح و آموزش بر مبنای عمده ترین غلط های املایی

توضیح اینکه غلط های املایی هر جلسه مبنای آموزشی برای جلسه ی بعدی املا قرار می گیرد .

مهم ترین محاسن این الگو:

الف) توجه به بعد آموزشی املا (در مراحل پنجگانه ی بالا هدف آزمون نیست)

ب) انعطاف پذیری در متن املا

ج) توجه به سه رکن برنامه ی درسی املا از طریق دیدن متن و خواندن و بازشناسی و یادآوری و کاهش مشکلات و خطاهای دیکته ای دانش آموزان، به تدریج با اجرای کامل برنامه

د) کاهش اضطراب و ترس دانش آموزان از برنامه های درسی دیکته

ه) چون خطاهای دیکته ای توسط خود دانش آموزان با راهنمایی معلم استخراج می شوند، لذا دانش آموزان در رفع آن مصمم می شوند

چون الگو بر پایه ی آموزش املا طراحی شده است لذا توصیه می شود که از نمره دادن به دانش آموزان خودداری شود و ارزشیابی از کمی و عددی به کیفی تغییر یابد و این فرآیند تا زمانی ادامه یابد که غلط های املایی به حداقل برسد.

نمره دادن به املا براساس این الگو تنها در املای امتحانی پیشنهاد می‌شود.  

نکته‌ی قابل توجه دیگر، کلاس بایستی از حالت سنتی خود به کارگاه آموزشی تبدیل شود و همه فراگیران در نقش یاد گیرنده و یاد دهنده باشند و تعامل های بین فردی گسترش یابد. برای قرائت متن املا با توجه به اینکه متن چندین بار خوانده شده و توضیحاتی توسط معلم برآن داده شده است، توصیه می شود هر بند از متن املا فقط دو بار تکرار شده و مدت زمان تقریر متن حداکثر ۲۵ دقیقه باشد، حداکثر متن املا در هر جلسه براساس توان دانش آموزان و نوع متن از لحاظ دشواری کلمات و عبارات، متغیر می باشد.

ولی به جهت هماهنگی مقدار متن املا در پایه های مختلف بدین شرح پیشنهاد می شود:

برای کلاس اول ابتدایی در نیم سال اول ۸ جمله حداکثر ۳۵ کلمه و در نیم سال دوم ۱۰ جمله حداکثر ۴۰ کلمه،

برای کلاس دوم ابتدایی حداکثر ۱۰ سطر حدود ۱۰۰ کلمه.

برای کلاس سوم ابتدایی حداکثر ۱۲ سطر حدود ۱۲۰ کلمه.

برای کلاس چهارم و پنجم ابتدایی حداکثر ۱۵ سطر حدود ۱۵۰ کلمه.

 

 مشکلات املایی دانش آموزان و روش‌های شناسایی آن‌ها

عده‌ی زیادی از دانش آموزان در نظام آموزشی ما دچار اختلالات یادگیری هستند، طبق گزارش های رسمی آموزش و پرورش۴ تا ۱۲ درصد از دانش آموزان در هر سال اختلال یادگیری دارند.

بی تردید تعداد واقعی بیش از این خواهد بود. برای مقابله با این معضلات آموزشی هریک از معلمان روش های خاصی را اتخاذ می کنند، برخی از این روش ها به علت علمی نبودن سبب سرخوردگی تحصیلی دانش آموزان می گردد.

 عمده ترین مشکل املایی دانش آموزان :

الف) نارسانویسی:

۱- نارسانویسی به وضعیتی اطلاق می شود که دانش آموزان قواعد نگارشی را در هنگام نوشتن رعایت نمی کنند، تمام کلمه یا بخشی از حروف آن را نمی تواند هم اندازه و هم شکل طبق قواعد نگارشی بنویسد.

۲-دانش آموز مهارت هایی نظیر چرخش دست در نوشتن، گرفتن صحیح مداد را به خوبی یاد نگرفته است.

۳- عدم حرکت مناسب انگشتان.

۴- ناهماهنگی چشم و حرکت دست.

۵- وضعیت قرار گرفتن نامناسب دفتر و مداد به هنگام نوشتن.

۶- نارسایی آموزش معلم در تمرین نوشتاری حروف.

۷- عدم هماهنگی حواس دیداری، شنیداری و حرکتی.

۸- خطا در ادراک دیداری حروف و کلمات.

۹- فاصله ی نامناسب چشم به هنگام نوشتن.

۱۰- عدم توانایی کنترل دست در هنگام نوشتن.

۱۱- عدم هماهنگی کلی بدن.

۱۲- تأخیر در تکلم فرد.

۱۳- پرتحرکی و بی قراری در هنگام نوشتن.

۱۴- میز و صندلی های نامناسب.

ب) ضعف در حافظه ی دیداری:

عمده ترین مشکل املایی دانش آموزان ناتوانی در جایگزینی درست این حروف می باشد، علت عمده این نوع غلط های املایی ضعف حافظه ی دیداری است، یعنی دانش آموز در هنگام نوشتن املا قادر نیست تصویر درست کلمه را در ذهن خود یادآوری کند لذا در بازشناسی حروف همصدا دارای مشکل هستند.

علل ضعف حافظه ی دیداری:

نشناختن حروف

نقص آموزش معلم

عدم تمرین و تکرار حروف همصدا (صابون، ساعت) در کلمه توسط دانش‌آموز

دانش آموز قادر نیست تصویر کلمه را در ذهن خود تجسم کند(تجسم ذهنی کلمه)

ناتوانی در ترکیب حروف (توالی دیداری)

ج) ضعف در تمیز دیداری:

در این نوع مشکل املایی، دانش آموز جزییات کلمه را رعایت نمی کند مثل از سه دندانه(س) یکی نمی نویسد، یا از نقطه ها کم و زیاد می کند به عنوان مثال کلمه ی آش، آس. همچنین ناتوانی در تمیز و تشخیص تفاوت یک چیز از دیگر چیزهاست نظیر عدم تشخیص حروفی که دارای تصویر فضایی مشابهی هستند مانند ج به جای چ، د به جای ذ، ک به جای گ و بالعکس. براساس تحقیقات انجام شده ۲۵ درصد از مشکلات املایی دانش آموزان مربوط به ضعف در تمیز دیداری است.

برای رفع این مشکل می توان تمریناتی از قبیل مشابهت ها و تفاوت ها انجام داد.

د) ضعف در حساسیت شنوایی:

برخی از مشکلات املایی از ضعف شنوایی ناشی می شود در این نوع اختلال املایی دانش آموز به علت ضعف شنوایی برخی از صداها را نمی شنود یا اینکه آن را اشتباه می شنود.

پایین بودن حساسیت شنوایی عامل اصلی این اختلال است. نمونه ی این نوع اختلال:

ـ نوشتن مسواک به صورت مسباک

ـ نوشتن زنبور به صورت زمبور

علاوه بر اشتباه در نوشتن کلمات گاهی جا انداختن برخی از حروف و کلمات نیز از ضعف شنوایی است.

شیوه ی تلفظ معلم نقش اساسی دارد با تلفظ شمرده و رسا بودن صدای معلم عمده ی این مشکل حل خواهد شد.

ه) عدم دقت و توجه:

برخی از مشکلات املایی نیز مربوط به بی دقتی دانش آموز در دندانه و نقطه، تشدید و جایگزینی نادرست آن ها و اشتباهاتی در سرکش، تشدید می باشد.

علل اشتباه نویسی در دندانه:

۱)نا آشنایی با شکل کلی دندانه و حروف دندانه دار.

۲) نا آشنایی با نوشتن شکل دندانه در کلمه.

۳) اشتباه در شمارش دندانه های حروف دندانه دار مثل کلمه نیستند.

۴) اشتباه در نوشتن شکل حروف دندانه دار در خط تحریری.

۵) نا آشنایی با قواعد خط تحریری به ویژه در اتصال حروف دندانه دار به برخی حروف معلمان پایه ی اول به ویژه در آموزش حروف دندانه دار، مراقب و نظارت کامل بر نحوه ی نوشتن دانش آموزان داشته باشند و با تمرین و تکرار به برخی تغییراتی که در شکل ظاهری دندانه ها و حروف در اتصال به حروف دیگر رخ می دهد آشنا شوند و مهارت یابند.

حروف «ب، ن، ی» نماد بزرگ دندانه هستند که در اتصال به هجا یا کلمه‌ی دیگر تغییر می‌یابند.

کتاب...کتابدار، آب...آبی، توان...توانا، پهلوان...پهلوانان، موی...مویه، روی...رویه. دلایل اشتباه در نقطه گذاری حروف اشتباه در نقطه گذاری حروف در کلاس اول معمولاً بیشتر است و به صورت های زیر دیده می شود:

۱) کم گذاشتن نقطه.

۲) نگذاشتن نقطه.

۳) زیاد گذاشتن نقطه.

۴) جا به جا گذاشتن نقطه.

۵) نامناسب گذاشتن نقطه.

اشکالات مربوط به تشدید:

اشکالات مربوط به تشدید به صورت های زیر در دیکته ظاهر می شود:

۱) جا انداختن یا ننوشتن تشدید.

۲) بی جا یا اضافه گذاشتن تشدید.

3) جا به جا نوشتن تشدید.


اختلالات دیکته نویسی


تعریف عملیاتی اختلالات دیکته نویسی

براین اساس موضوع مورد پژوهش، غلط های املایی دانش آموزان به صورت زیر دسته بندی می شود:
1. نارسانویسی Dysgraphia : مفهومی که در این جا از نارسانویسی مدّنظر قرار می گیرد، شامل قسمت های زیر است: کج نویسی، راست نویسی، پر فشار نوشتن، کم رنگ نوشتن، زاویه دار نویسی، نامرتب نویسی، فاصله گذاری بیش از حد.
2. حافظه ی دیداری: یعنی کودک به خوبی قادر نیست تصویر حرف مورد نظر را به خاطر بیاورد؛ مثلاً واژه ی سطل را به شکل ستل می نویسد.
3. ضعف حساسیت شنوایی: یعنی کودک در شنیدن صداها حساس نیست؛ مثلاً واژه ی مسواک را مسباک می نویسد.
4. آموزشی: یعنی دانش آموز از آموزش کافی و صحیح برخوردار نبوده است؛ مثلاً واژه تجربه ها را به صورت تجربها، بندگان را به شکل بنده گان، شده ام را به شکل شوده ام می نویسد.
5. دقت: کودک به علت کم دقتی، نقطه و سرکش را اضافه یا کم می گذارد؛مثلاً واژه نهفته را به شکل نهنفته یا شغال را به شکل شعال می نویسد.
6. حافظه ی شنوایی: هنگامی که کودک واژه ای را در دیکته نمی نویسد و به قول معروف جا می اندازد.
7. حافظه ی توالی دیداری: هنگامی که در یک کلمه جای بعضی حروف جا به جا می گردد؛ مثلاً مادر به شک لمارد نوشته می شود.
8. تمیز دیداری دقت: هنگامی که در کلمه جای نقطه ها جا به جا می شود؛ مثلاً واژه ی خانه را به شکل جانه می نویسد.
9. وارونه نویسی: مثلاً بابا به شکل [وارونه]، آدم به شکل [وارونه] نوشته می شود.
10. قرینه نویسی: مثلاً دید به شکل [آئینه ای]، آدم به شکل م د آ نوشته می شود.

 

راه کار عملی برای شناسایی و برنامه ریزی مشکلات املایی:

اولین گام برای بر طرف کردن هر ضعفی شناخت آن می باشد. اگر معلم و مربی به موقع و دقیق مشکلات دانش آموز را تشخیص دهد می تواند سریع راه حل مناسب و منطقی را برای حل مشکل انتخاب و در جهت بهبود وضعیت آموزشی دانش آموزان اقدام نماید.

مدل املانویسی که در ذیل توضیح داده می شود تا اندازه ی زیادی به معلم کمک می کند تا به طور دقیق و سریع ضعف املایی دانش آموزان را تشخیص دهد و در جهت بهبود وضعیت دانش آموز اقدام کند.

برای درک بهتر کلمات، گاهی نیاز است که کلمه برای دانش آموزان به همراه تصویر آموزش داده شود همچنین برای تجسم ذهنی یک کلمه بهتر است دانش آموزان آن را با انگشت خود در هوا بنویسند.

برای یادگیری بهتر می توان تمرینات فرعی دیگری همچون دنباله نویسی و کامل کردن کلمات ناقص نوشته شده، تعیین تعداد حروف کلمه، تعیین تعداد نقطه ها، دندانه ها و... انجام داد.

برای تصحیح املا در این الگو بایستی کلمات مشکل در تخته نوشته شود و سپس دانش‌آموزان با کنترل و نظارت معلم متن خود را با آن مطابقت کرده و غلط های خود را استخراج کنند. این مورد می تواند با عوض کردن دفاتر دیکته و یا تصحیح توسط یک عده ی خاص از دانش آموزان انجام شود. در پایان معلم به کمک دانش آموزان مهم ترین مشکلات دیکته ای آن جلسه را در تخته ی کلاس نوشته و به دانش آموزان در آن مورد آموزش می دهد. چنانچه وقت آن جلسه اجازه ندهد می توان آموزش را به جلسه ی بعدی موکول کرد.

توصیه های کلی و کاربردی

- هنگامی که مشغول آموزش فرزند خود هستید، سعی کنید با او هماهنگ و همسو باشید. به او زمان بیشتری دهید و فرصت دهید که او با آرامش بیشتری تکالیف خود را انجام دهد و فرصت اصلاح اشتباهات خود را داشته باشد.

این توصیه حتما باید به معلمان این دسته از دانش آموزان نیز ارایه شود. البته اکثر معلمان مقطع ابتدایی نسبت به انواع اختلالات یادگیری آگاهی دارند. لذا برای اطمینان بیشتر در اول سال تحصیلی، مشکل فرزندتان (اشکال در املا نویسی) را با معلم وی در میان گذاشته و نکات کلی را که برای رفتار با فرزندتان باید بدانند به ایشان گوشزد کنید.

- فرزند خود را به استفاده از رایانه (کامپیوتر) تشویق کنید. رایانه به کودکان مبتلا به اختلال دیکته نویسی امکان سازمان دهی می دهد و همچنین می آموزد که حروف را مجزا به کار برد و سپس به هم بچسباند. اما توجه کنید که در ابتدا استفاده از صفحه کلید برای این بچه ها دشوار است.

- توقعتان را از فرزندتان منطقی و متعادل کنید. باید بپذیرید که سرعت یادگیری این بچه ها کندتر و از طرف دیگر بیش از حد طبیعی دچار مشکل و اشتباه می شوند. موفقیت این بچه ها تنها از طریق تمرین های بسیار مکرر امکان پذیر است و لذا صبر و تحمل والدین و همچنین معلم این دسته از دانش آموزان تاثیر بسزایی در یادگیری آنها دارد.

- روشهای یادگیری مختلفی را برای فرزندتان استفاده کنید. برای مثال حتما نباید دانش آموزان دچار اختلال دیکته نویسی دایما به رونویسی از کتابهای درسی و غیر درسی بپردازند و یا دایما به آنها املا گفته شود تا مشکل شان کاهش یابد بلکه میتوانید یک صفحه از متن کتاب درسی آنها را انتخاب کرده و تایپ کنید. فراموش نکنید که تعداد زیادی غلط املایی نیز در این متن بگنجانید. (اگرچه این روش باید بعد ازآموزش صحیح کلمات وروانخوانی مکرر از درست کلمه انجام شود نه قبل از آن) سپس این متن را در اختیار او قرار دهید تا غلطهای مورد نظر را پیدا کند. رفته رفته سعی کنید این متن ها را سخت تر و پیچیده تر کنید تا مهارت املا نویسی او افزایش یابد.

یک صفحه از متن کتاب داستان، کتاب درسی و یا حتی روزنامه را انتخاب کنید و در مقابل فرزندتان بگذارید از او بخواهید که از بین این صفحه کلمات یا حروف مورد نظر شما را پیدا کرده و دور آن را خط بکشد.

برای ترغیب فرزندتان به نوشتن و برای اینکه او نسبت به املا نوشتن علاقمند شود بهتر است که از ورقه های متنوع و رنگارنگی بهره ببرید حتی توصیه می شود که از ابزارهای نوشتاری مختلفی مانند مداد، خودکار، مداد شمعی، گچ و.. استفاده کنید.

- به فرزندتان دیکته بگویید و سپس از او بخواهید که دیكته خود را با استفاده از كتاب تصحیح كند و از این طریق متوجه غلطهایش می شود و آنها را تمرین كند.

روش زیر برای ارزیابی از حافظه ی دیداری می تواند موثر باشد:

- ابتدا یك متن را به عنوان دیكته برای فرزندتان بخوانید و بعد از تصحیح آن را به او باز گردانید، سپس به او فرصت دهید املا صحیح كلمات وغلط موجود در املا خود را تمرین کند. مجددا از متن دوباره دیكته گفته شود كه معمولا بدون غلط و یا با غلط های محدودی همراه می شود. البته باید توجه داشت كه متن دوم را با كمک كلماتی از متن اول كه از ارزش املایی بر خوردارند تهیه نمود تا میزان پیشرفت او در زمینه حافظه دیداری سنجیده شود.

 

مطالعه میدانی

جامعه ی آماری

تمامی دانش آموزان پایه های دوم، سوم و چهارم ابتدایی مدارس منطقه ی 5 در سال تحصیلی 76-77 (در مجموع 58246 نفر) جامعه ی آماری این تحقیق را تشکیل می‌دهند. برای انتخاب نمونه ی آماری در هر پایه، دانش آموزان یک کلاس از هر مدرسه به صورت تصادفی انتخاب گردید و مورد بررسی قرار گرفت. به این ترتیب، تعداد 3037 دانش‌آموز پسر و تعداد 3047 دانش آموز دختر برای مطالعه انتخاب شد.

ابزار گردآوری اطلاعات:

طی نامه ای از کلیه ی مدارس ابتدایی منطقه ی 5 تهران خواسته شد نمونه ای از اوراق امتحان کلاسی املای پایه های دوم، سوم و چهارم دبستان (از هر پایه یک کلاس) را بدون آن که تصحیح شود، به پژوه شگاه معلم ارسال دارند. آن گاه اوراق امتحانی به وسیله ی خود محققان، با توجه به دسته بندی نوع غلط ها، تصحیح گردید.

در مواردی که در تشخیص نوع غلط ابهام وجود داشت، کار تصحیح ورقه به صورت جمعی انجام شد.

یافته های پژوهش

در این پژوهش اهم مشکلات دانش اموزان در ارتباط با درس املاء شناسایی شد. برای این کار تعداد 6111 برگ املای دانش آموزان تصحیح و غلط های آنها دسته بندی گردید و نتایج زیرحاصل شد:

* بیش ترین غلط های املایی دانش آموزان کلیه ی پایه های دوره ی دبستان مربوط به غلط های آموزشی است. این امر به طور مسلم از عدم برخورداری دانش آموزان از آموزش کافی و صحیح ناشی می شود. در مجموع 36 درصد غلط های املایی پسران و 40 درصد غلط های املایی دختران را غلط های آموزشی تشکیل می دهد. جدول زیر درصد غلط های آموزشی را، به تفکیک جنس و پایه‌ی تحصیلی، نشان می دهد.

جنس    پسر   دختر

پایه   
دوم      30       37
سوم     42      44
چهارم    36      39
جمع   36%    40%


* غلط‌های املایی ناشی از بی‌دقتی دانش‌آموزان دوره‌ی دبستان، بعد از غلط‌های آموزشی بیش‌ترین درصد غلط‌ها را تشکیل می‌دهند؛ به طوری که در مجموع 25 درصد غلط‌های املایی پسران و 24 درصد غلط‌های املایی دختران به دلیل بی‌دقتی آنها رخ می‌دهد. جالب توجه است که 33 درصد غلط های املایی دانش آموزان پسر دوم دبستان به دلیل بی دقتی آنها می باشد.

ضعف حساسیت شنوایی کودکان عامل دیگری است که در پایین آمدن نمره‌ی املای آنان مؤثر است؛ به طوری که 14 درصد غلط های املایی پسران و 15 درصد غلط‌های املایی دختران را موجب می شود. جالب توجه است که حدود 20 درصد غلط های املایی دختران پایه‌ی دوم دبستان به ضعف حساسیت شنوایی آنها مربوط می‌شود.

سهم غلط های دانش آموزان به دلیل ضعف حافظه ی دیداریبرای پسران و دختران 13 درصد است. نکته ی حایز اهمیت آن است که نقش این عامل با ارتقای دانش آموز به کلاس بالاتر رفته رفته افزایش می یابد؛ به طوری که در مورد پسران از 8 درصد در پایه‌ی دوم به 18 درصد در پایه ی چهارم و در دانش آموزان دختر از 10 درصد در پایه‌ی دوم به 16 درصد در پایه ی چهارم افزایش می یابد.

* نارسانویسی حدود 5 درصد غلط های املایی پسران و 4 درصد غلط های املایی دختران را به خود اختصاص می دهد

عامل دیگری که درکاهش نمره ی املای دانش آموزان، به ویژه دانش آموزان پسر، تأثیر دارد، ضعف حافظه ی شنوایی است که موجب جا انداختن برخی از کلمات توسط آنها می‌شود. 6 درصد غلط‌های املایی پسران و 2 درصد غلط های املایی دختران از ضعف حافظه‌ی شنوایی آنها ناشی می شود. نکته ی جالب توجه اختلاف درصدها در مورد پسران و دختران است. از سوی دیگر، بررسی نشان می دهد که غلط های املایی ناشی از ضعف حافظه ی شنوایی دانش آموزان پسر با ارتقای آنها به کلاس بالاتر کاهش می‌یابد؛ به طوری که از 11 درصد در پایه ی دوم به 4 درصد در پایه ی چهارم تنزل یافته است.

سهم سایر عوامل از قبیل وارونه نویسی، قرینه نویسی، حافظه‌ی توالی دیداری، تمیز دیداری دقت در مجموع 1 درصد است و عملاً نقشی در غلط های املایی دانش‌آموزان ایفا نمی‌کند.

 

 نمونه هایی از اشتباهات دانش آموزان مبتلابه اختلال دیکته

ردیف

غلط

درست

نوع مشکل

ردیف

غلط

درست

نوع مشکل

1

منزور

منظور

حافظه دیداری

4

جانه

خانه

دقت

هیله

حیله

حافظه دیداری

گودک

کودک

دقت

مقازه

مغازه

حافظه دیداری

گردم

کردم

دقت

اسحاب

اصحاب

حافظه دیداری

رسبد

رسید

دقت

2

مسباک

مسواک

حساسیت شنیداری

5

مارد

مادر

حافظه توالی دیداری

نانبا

نانوا

حساسیت شنیداری

آدر

آرد

حافظه توالی دیداری

جاکت

ژاکت

حساسیت شنیداری

برارد

برادر

حافظه توالی دیداری

رفتن

رفتند

حساسیت شنیداری

زور

روز

حافظه توالی دیداری

۳

دیده گان

دیدگان

آموزشی

6

روز

زود

تمیزدیداری

شوده است

شده است

آموزشی

دوس

دوش

تمیزدیداری

خاهر

خواهر

آموزشی

بیبند

ببیند

تمیزدیداری

خیش

خویش

آموزشی

وزرش

ورزش

تمیزدیداری

 

منابع:

۱-  روش تدریس زبان فارسی در دوره ی دبستان دکتر بهمن زندی.
۲-  روش تدریس فارسی ابتدایی دوره کاردانی تربیت معلم کد ۶۰۰۴.
۳-  مجله ی رشد معلم شماره ی ۶ ـ اسفند ۷۳.
۴-  نوار، سی دی آموزشی املا با همکاری وزارت آموزش و پرورش و تکنولوژی.
۵-   ملکوتی، زهرا، املا به شیوه ی بارش مغزی، مجله ی رشد آموزش ابتدایی، شماره ۵، بهمن ۸۶.
۶-  تبریزی، مصطفی، درمان اختلالات دیکته نویسی، انتشارات فراروان، چاپ دهم.
۷-  جعفریان یسار، حمید، سفید، خاکستری، سیاه در زنگ املا، مجله ی رشد آموزش ابتدایی، شماره ۴، دی ۸۶.

 


این صفحه را به دوستان خود معرفی کنید
نام فرستنده
ایمیل فرستنده
ایمیل دوست خود را وارد کنید
نظرات کاربران
نام کاربر : جعفرنژاد
تاریخ ارسال : ۲ دی ۱۳۹۲
متن پیام : با سلام وتشكر خيلي مفيد بود

نام کاربر : حسيني
تاریخ ارسال : ۱۹ خرداد ۱۳۹۲
متن پیام : بسيار عالي ممنون از مطالب كاربردي مقاله

نام کاربر : بيات
تاریخ ارسال : ۲۸ بهمن ۱۳۹۱
متن پیام : ازمطالب كاربردي وقابل استفاده شما بسيار متشكرم

نام کاربر : ع.م
تاریخ ارسال : ۱۵ بهمن ۱۳۹۱
متن پیام : بسیار عالی وتشکر از گردآورنده این مطالب

نام کاربر : مادر
تاریخ ارسال : ۴ بهمن ۱۳۹۱
متن پیام : باسلام مطلب جالب و آموزنده اي بود&باتشكر از شما

نام کاربر : لیبر
تاریخ ارسال : ۸ دی ۱۳۹۱
متن پیام : متن مقاله بسیار آموزنده بود.

نام کاربر :
تاریخ ارسال : ۷ دی ۱۳۹۱
متن پیام : متشكرم عالي بود

نام کاربر : احمدي
تاریخ ارسال : ۲۷ آذر ۱۳۹۱
متن پیام : باسلام ازمطالب بالا لذت بردم بسيار كامل وجامع بود اميدوارم بعد از اين شاهد مقالات جديدتري از مولف باشيم.درمورد فرزندم مخصوصابسيار راه گشابود بازهم متشكرم

نام کاربر : پورحسن
تاریخ ارسال : ۱۷ آذر ۱۳۹۱
متن پیام : سلام مطالب شما بسيار كامل و جامع بود و براى رفع اختلالات دىكته دانش اموزم استفاده كردم

نام کاربر : خزایی
تاریخ ارسال : ۳۰ مهر ۱۳۹۱
متن پیام : باسلام.مطالبتون مفید بود.من به خاطر مشکل پسرم که کلاس دومه به این قسمت مراجعه کردم و متوجه شدم اشکالات پسرم در دیکته مربوط میشه به اشکالات آموزشی و حافظه دیداری.حالا دیگه بهتر می تونم کمکش کنم.بازم ممنون.

نام کاربر : پرتو
تاریخ ارسال : ۲۴ مهر ۱۳۹۱
متن پیام : مقاله جالب و آموزنده ای بود .

نام کاربر : ضامنی
تاریخ ارسال : ۱۰ تير ۱۳۹۱
متن پیام : از مطالبی که گذاشته ای بسیار جالب بود استفاده کردم از زحمات شما ممنونم

 
امروز : ۶ شهريور ۱۳۹۳
 
نام شما :
نظر شما :
ایمیل شما :
 



کدامیک از موضوعات زیر را برای آموزش مهارت عمومی رایانه کاربردی تر می دانید؟



© تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت به موسسه فرهنگی پارسا تعلق دارد.